Oskarżycielem prywatnym jest pokrzywdzony, który w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego wnosi i popiera takie oskarżenie.

Zakres przestępstw ściganych skargą prywatną określają przepisy Kodeksu karnego oraz ustaw szczególnych. Ze względu na to, że są to czyny godzące w chronione prawem dobra (interesy) prywatne jednostki ich ściganie pozostawiono samemu pokrzywdzonemu, np. zniesławienie (art. 212 k.k.), naruszenie nietykalności cielesnej (art. 217 k.k.).

Oskarżycielem prywatnym może być pokrzywdzony. Jeżeli pokrzywdzony jest małoletni lub ubezwłasnowolniony, jego prawa wykonuje przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której stałą pieczą pozostaje. Wówczas to ona może, w imieniu pokrzywdzonego wnieść skargę prywatną albo przyłączyć się do oskarżenia wniesionego przez innego pokrzywdzonego. Zgodnie jednak z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2010 roku „rodzic małoletniego nie może, działając w charakterze przedstawiciela ustawowego, wykonywać praw tego małoletniego jako pokrzywdzonego w postępowaniu karnym, w tym także w postępowaniu z oskarżenia prywatnego, jeżeli oskarżonym jest drugi z rodziców” (I KZP 10/10). W takim wypadku do reprezentacji praw pokrzywdzonego sąd rodzinny powinien ustanowić kuratora.
Zgodnie z art. 52 § 1 k.p.k., w razie śmierci pokrzywdzonego, oskarżenie wytoczyć mogą osoby najbliższe dla zmarłego. Mogą one również wstąpić do toczącego się postępowania, jeżeli śmierć dotknęła osobę będącą już oskarżycielem prywatnym. Zgodnie z art. 61 k.p.k., w razie śmierci oskarżyciela prywatnego postępowanie zawiesza się, a osoby najbliższe mogą wejść w jego prawa w zawitym terminie 3 miesięcy od dnia śmierci. Jeżeli tego nie uczynią, sąd, po upływie tego terminu, umarza postępowanie. Każda z osób najbliższych może wykonywać prawa zmarłego pokrzywdzonego, a także wejść w prawa zmarłego oskarżyciela prywatnego, jednakże w razie uczynienia tego przez jedną z nich pozostałe osoby tracą możliwość działania.

Skarga prywatna może przybrać postać prywatnego aktu oskarżenia lub skargi składanej Policji pisemnie bądź ustnie do protokołu, którą po ewentualnym zabezpieczeniu dowodów Policja przesyła do właściwego sądu. Prywatny akt oskarżenia może ograniczyć się do oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów, na których opiera się oskarżenie.

Zgodnie z art. 59 § 2 Kodeksu postępowania karnego, jeżeli tym samym czynem jednocześnie naruszono lub zagrożono dobru kilku osób, prawo wystąpienia z oskarżeniem prywatnym ma każdy z pokrzywdzonych, z tym że jeżeli jeden z nich wytoczy oskarżenie, pozostali mogą jedynie przyłączyć się do postępowania aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej jako oskarżyciele prywatni. Przyłączenie takie następuje poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Ze względu na przesłankę zawisłości sprawy nie jest natomiast możliwe wytoczenie przez innego pokrzywdzonego tym samym czynem tej samej osoby drugiego procesu karnego.

Oskarżyciel prywatny może odstąpić od oskarżenia, a postępowanie wówczas umarza się za zgodą oskarżonego. Zgoda oskarżonego nie jest wymagana, jeżeli oskarżyciel prywatny odstąpi od oskarżenia przed rozpoczęciem przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej (art. 496 § 1 i 2 k.p.k.). Możliwe jest również odstąpienie oskarżyciela prywatnego od oskarżenia w sposób dorozumiany, w przypadku niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na rozprawie głównej bez usprawiedliwionych powodów (art. 496 § 3 k.p.k.). W odróżnieniu od oskarżyciela publicznego, przy oskarżeniu prywatnym, ze względu na interes reprezentowany przez oskarżyciela, pozostaje on gospodarzem procesu. Możliwe jest także pojednanie się oskarżyciela prywatnego z oskarżonym, a także zawarcie ugody (art. 492 i 494 k.p.k.)
Każdy z oskarżycieli prywatnych zachowuje możliwość samodzielnego działania w postępowaniu. Każdy z nich może zatem odstąpić od oskarżenia, ale nie wywołuje to skutku wobec pozostałych i postępowanie może toczyć się dalej, a sąd umarza je jedynie w zakresie dotyczącym oskarżyciela, który odstąpił od oskarżenia.

W przypadku przestępstw prywatnoskargowych należy pamiętać, że przedawnienie ich karalności ustaje z upływem roku od chwili, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia. Jeżeli jednak w tym czasie wszczęto postępowanie przeciwko osobie, karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego pierwszego okresu.

W sprawach z oskarżenia prywatnego dopuszczalne jest tzw. oskarżenie wzajemne, czyli połączenie roli oskarżonego i oskarżyciela prywatnego w jednym postępowaniu. Zgodne z art. 497 § 1 k.p.k., oskarżony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wnieść przeciwko oskarżycielowi prywatnemu będącemu pokrzywdzonym wzajemny akt oskarżenia o ścigany z oskarżenia prywatnego czyn, pozostający w związku z czynem mu zarzucanym. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje łącznie obie sprawy. Jest to zatem jedno postępowanie, w którym sąd rozpoznaje dwie sprawy, a w każdej z nich strony na przemian występują w roli oskarżonego i oskarżyciela prywatnego.

Zgodnie z art. 60 § 1 k.p.k., prokurator może objąć ściganie przestępstwa prywatnoskargowego, jeżeli wymaga tego interes społeczny. Może to zrobić, wszczynając postępowanie przygotowawcze lub wstępując do wszczętego już przez oskarżyciela prywatnego postępowania. W tym ostatnim wypadku postępowanie przeradza się w publiczno skargowe, skarga prywatna przechodzi w tzw. stan drzemiący, a oskarżyciel prywatny z mocy prawa staje się oskarżycielem posiłkowym. Jeżeli prokurator odstąpi potem od oskarżenia, pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela prywatnego.
Natomiast gdyby prokurator wszczął postępowanie, a pokrzywdzony czynem prywatnoskargowym nie przyłączył się do procesu jako oskarżyciel posiłkowy, to w razie odstąpienia prokuratora, pokrzywdzony taki może w terminie zawitym 14 dni od daty powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia złożyć akt oskarżenia lub oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne. W takim wypadku skarga publiczna przeradza się w skargę prywatną. W przeciwnym razie sąd umarza postępowanie.

Oskarżyciel prywatny ponosi koszty wytoczonego, a przegranego procesu. Składając akt oskarżenia lub oświadczenie o przyłączeniu się do wszczętego przez innego pokrzywdzonego procesu albo o podtrzymaniu oskarżenia jako prywatnego po odstąpieniu prokuratora od oskarżenia, pokrzywdzony jest zobowiązany złożyć dowód wpłaty do kasy sądowej zryczałtowanej równowartości wydatków, które wykłada wstępnie Skarb Państwa. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 maja 2003 roku (Dz.U. Nr 104, poz. 980) opłata ta wynosi obecnie 300 zł. Sąd może jednak zwolnić oskarżyciela prywatnego w całości lub w części od wyłożenia kosztów, jeżeli wykaże on, że ponoszenie ich byłoby dla niego zbyt uciążliwe, ze względu na sytuację rodzinną, majątkową i wysokość uzyskiwanych dochodów.
W przypadku skazania oskarżonego, a także warunkowego umorzenia postępowania lub umorzenia z uwagi na znikomą szkodliwość społeczną czynu sąd zasądza od oskarżonego na rzecz oskarżyciela prywatnego zwrot poniesionych przez niego kosztów procesu. W razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania z powodów innych niż znikoma szkodliwość społeczna czynu kosztami procesu obciążony jest oskarżyciel prywatny, z tym że w razie umorzenia z uwagi na pojednanie zarówno oskarżony, jaki i oskarżyciel prywatny ponoszą koszty w zakresie poniesionym, chyba że w zawartej ugodzie strony uregulowały tę kwestię inaczej.