Zarządzenie przez sąd wykonania kary pozbawienia wolności nie zawsze skutkuje odbyciem tej kary przez skazanego.


Jak powszechnie wiadomo, polskie sądy na szeroką skalę stosują środek probacyjny w postaci warunkowego zawieszenia wykonania kary, przy czym w znakomitej większości przypadków dotyczy to kary pozbawienia wolności. Zastosowanie tego środka równoznaczne jest z poddaniem skazanego próbie, podczas której może on wykazać, iż szanuje panujący porządek prawny, a popełnienie przestępstwa miało w jego życiu charakter incydentalny. Osoba, wobec której zastosowano dobrodziejstwo warunkowego zawieszenia wykonania kary, musi mieć na uwadze, iż w przypadku zaistnienia pewnych przesłanek sąd jest w mocy zarządzić wykonanie kary, przy czym ustawa precyzyjnie wskazuje w jakich sytuacjach może bądź musi to nastąpić (przesłanki zarządzenia wykonania kary : Warunkowe zawieszenie wykonania kary)

Sąd zarządza wykonanie kary pozbawienia wolności wydając postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Uprawomocnienie się postanowienia skutkuje podjęciem kroków zmierzających bezpośrednio do rozpoczęcia przez skazanego odbywania kary w warunkach izolacji penitencjarnej, w szczególności umożliwia przymusowe doprowadzenie skazanego do odpowiedniego zakładu karnego.

Trzeba mieć na uwadze, iż przywilej warunkowego zawieszenia wykonania kary związane jest zwykle z nałożeniem na oskarżonego przez sąd dodatkowych obowiązków i środków karnych. Środki karne wymienione są w art. 39 Kodeksu karnego, należą do nich m. in. obowiązek naprawienia szkody oraz zakaz prowadzenia pojazdów. Przesłanki stosowania poszczególnych środków karnych opisane są w art. 40-52 Kodeksu karnego. Obowiązki ściśle związane z okresem próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary zawiera art. 72 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten stanowi, iż sąd zawieszając wykonanie kary, może zobowiązać skazanego do:
1)   informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
2)   przeproszenia pokrzywdzonego,
3)   wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
4)   wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
5)   powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
6)   poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu, albo oddziaływaniom terapeutycznym,
6a) uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
7)   powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
7a) powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,
7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
8)   innego stosownego postępowania w okresie próby, jeżeli może to zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa

Niewywiązanie się przez skazanego z nałożonych obowiązków może skutkować zarządzeniem wykonania kary. Jak pokazuje praktyka, nie sposób wykluczyć sytuacji, w której sąd błędnie stwierdza, iż skazany nie wywiązał się z obowiązku bądź też wywiązanie się następuje już po uprawomocnieniu się postanowienia o wykonaniu kary z przyczyn przez skazanego niezawinionych. Osoba, której grozi w takich okolicznościach wykonanie kary, ma możliwość podjęcia szeregu dopuszczalnie prawnych działań, m. in. może skierować do sądu wniosek o odroczenie wykonania kary (szerzej na ten temat : Odroczenie wykonania kary). Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie alternatywnej drogi, zmierzającej do uchylenia prawomocnego postanowienia o zarządzeniu wykonania kary.

Postanowienie o zarządzeniu wykonania kary sąd wydaje w ramach postępowania wykonawczego. Kodeks karny wykonawczy w art. 24 § 1 stanowi, iż jeżeli ujawnią się nowe lub poprzednio nie znane okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, sąd może w każdym czasie zmienić lub uchylić poprzednie postanowienie. W zakresie pojęcia „nowych lub poprzednio nie znanych okoliczności” mieści się z pewnością wykonanie jednego z obowiązków nałożonych przez sąd w wyroku.
Skazany, które chciałby powołać się na treść tego przepisu, powinien skierować do sądu wniosek, w którym wykaże, iż doszło do ujawnienia nowych lub poprzednio nie znanych okoliczności, np. że naprawił szkodę, czego wcześniej nie mógł zrobić z powodu braku środków pieniężnych. Wniosek powinien zawierać należyte uzasadnienie oraz wskazanie dowodów na poparcie zawartych w nim twierdzeń (np. potwierdzenie dokonania wpłaty na rzecz pokrzywdzonego przestępstwem, treść pisemnych przeprosin, zaświadczenie o podjęciu terapii). Pismo należy skierować do sądu, który wydał postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania kary (wynika to z treści art. 3 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego). Możliwość złożenia wniosku nie jest ograniczona żadnym terminem. Sąd przychylając się do argumentacji skazanego wydaje postanowienie o uchyleniu wcześniej wydanego postanowienia o zarządzeniu wykonania kary. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (art. 23 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego).

Z uwagi na szeroki katalog środków karnych oraz obowiązków związanych z okresem próby nie sposób opisywać w tym miejscu szczegółowych okoliczności, które mogą przemawiać za uchyleniem postanowienia o zarządzeniu wykonania kary. Każda sprawa ma swój indywidualny rys i dopiero po analizie stanu faktycznego odpowiedzieć można na pytanie o argumenty, które powinny zostać przedstawione sądowi. Istotnym jest, iż istnieje prawnie dopuszczalna ścieżka uchylenia postanowienia o zarządzeniu wykonania kary, z której skazani korzystają stosunkowo rzadko. Szeroki zakres zastosowania art. 24 § 1 k.k.w. powinien sprzyjać częstszemu sięganiu po ten instrument prawny, zwłaszcza w obliczu dolegliwości, jaką stanowi odbywania kary pozbawienia wolności.